Nowe planety pozasłoneczne 2025 rok

[Slavin]

Odkrycie nowej potwierdzonej superziemi ujawnia istnienie egzoplanety potencjalnie zdatnej do zamieszkania.

Na ilustracji:

Wizja artystyczna przedstawiająca zieloną ekosferę wokół gwiazdy HD 20794 (na zielono) oraz trajektorię jej trzech planet w tym układzie. Źródło: Gabriel Pérez Díaz, SMM (IAC)


Międzynarodowy zespół naukowców właśnie odkrył nową potwierdzoną superziemię która umożliwi astronomom przetestowanie nowych hipotez w poszukiwaniu życia we Wszechświecie.

Trzydzieści lat po historycznym odkryciu pierwszej potwierdzonej egzoplanety sumarycznie wykryto ich ponad 7000 w naszej Galaktyce.

Ale wciąż czekają ich kolejne miliardy do odkrycia!

W tym samym czasie ci egzoplanetolodzy zaczęli interesować się ich charakterystyką w celu znalezienia życia w innych częściach Wszechświata.

To jest tło odkrycia superziemi HD 20794 d przez międzynarodowy zespół w tym także Uniwersytet Genewski (UNIGE) i NCCR PlanetS.

Nowa potwierdzona planeta znajduje się na ekscentrycznej orbicie dzięki czemu oscyluje ona w ekosferze swojej gwiazdy i poza nią.

Odkrycie to jest owocem aż 20 lat obserwacji przy użyciu najlepszych teleskopów na świecie.

Wyniki zostały opublikowane w czasopiśmie Astronomy & Astrophysics.

Czy jesteśmy sami we Wszechświecie?

Przez tysiące lat pytanie to było ograniczone do filozofii i dopiero niedawno współczesna nauka zaczęła dostarczać solidnych hipotez i dowodów żeby na nie odpowiedzieć.

Ci astronomowie czynią jednak za powolne postępy.

Każde nowe odkrycie czy to teoretyczne czy obserwacyjne wzbogaca ten postęp przesuwając granice wiedzy.

Tak było w przypadku tego pierwszego i potwierdzonego odkrycia jesienią 1995 roku tej pierwszej planety stale krążącej wokół gwiazdy innej niż Słońce co przyniosło tym dwóm badaczom z UNIGE Michelowi Mayorowi i Didierowi Quelozowi Nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki w 2019 roku.

Prawie trzydzieści lat później astronomowie poczynili wiele małych kroków w kierunku wykrycia ponad 7000 takich egzoplanet.

Obecny konsensus naukowy wskazuje na istnienie układu planetarnego dla każdej gwiazdy w naszej Galaktyce.

Astronomowie poszukują teraz egzoplanet które są łatwiejsze do ich scharakteryzowania lub mają interesujące cechy żeby przetestować swoje hipotezy i skonsolidować swoją wiedzę.

Tak jest w przypadku planety HD 20794 d która została właśnie wykryta.

W zielonej ekosferze swojej gwiazdy

Ta obiecująca planeta jest superziemią czyli planetą skalistą większą od Ziemi.

Jest ona częścią większego układu planetarnego zawierającego jeszcze dwie inne dodatkowe planety.

Stale krąży wokół żółtej gwiazdy typu G podobnie jak Słońce w odległości zaledwie 19,7 lat świetlnych co w skali Wszechświata jest bardzo bliskim sąsiedztwem Ziemi.

Taka „bliskość” ułatwia jej badanie ponieważ jej sygnały świetlne są bardziej widoczne i silniejsze.

HD 20794 wokół której stale krąży HD 20794 d nie jest zwykłą gwiazdą wyjaśnił Xavier Dumusque starszy wykładowca i badacz na Wydziale Astronomii UNIGE i współautor artykułu.

Jej jasność i bliskość czynią ją idealnym kandydatem dla przyszłych teleskopów których misją będzie bezpośrednia obserwacja atmosfer egzoplanet.

Zainteresowanie planetą HD 20794 d wynika z jej położenia w ekosferze jej gwiazdy czyli w strefie która wyznacza miejsce w którym może istnieć woda w stanie ciekłym jeden z warunków niezbędnych do rozwoju życia jakie znamy.

Strefa ta zależy od kilku czynników a głównie od właściwości gwiazdy.

W przypadku gwiazd takich jak Słońce czy jak HD 20794 może ona rozciągać się od 0,7 do 1,5 j.a. obejmując nie tylko orbitę Ziemi ale także orbitę jeszcze dalszego Marsa w przypadku Słońca.

Egzoplaneta HD 20794 d potrzebuje 647 dni żeby jeden raz okrążyć swoją gwiazdę czyli około 40 dni mniej niż Mars.

Zamiast podążać po względnie kołowej orbicie jak Ziemia czy Mars HD 20794 d porusza się po eliptycznej trajektorii z dużymi zmianami odległości od swojej gwiazdy.

Planeta oscyluje zatem między wewnętrzną krawędzią ekosfery swojej gwiazdy (0,75 j.a.) a zewnętrzną jej krawędzią (2 j.a.) na swojej orbicie.

Ta konfiguracja jest szczególnie interesująca dla astronomów ponieważ pozwala im dostosować modele teoretyczne i przetestować ich zrozumienie pojęcia zdatności do zamieszkania planety.

Jeśli na HD 20794 d znajduje się woda podczas obrotu tej planety wokół jej gwiazdy przechodziłaby ona ze stanu lodu wodnego do stanu ciekłego czyli sprzyjającego pojawieniu się tam ichniejszego potencjalnego życia.

Wieloletnie obserwacje.

Wykrycie tej superziemi nie było łatwe a ten proces był iteracyjny.

Zespół przeanalizował ponad dwadzieścia lat danych z najnowocześniejszych instrumentów takich jak ESPRESSO i HARPS.

W tym ostatnim przypadku ci naukowcy mogli polegać na YARARA algorytmie do redukcji danych opracowanych niedawno w UNIGE.

Przez lata sygnały planetarne były przesłonięte przez szum co utrudniało stwierdzenie czy te planety faktycznie istnieją.

Analizowaliśmy te dane przez lata starannie eliminując źródła zanieczyszczeń - wyjaśnił Michael Cretignier z Uniwersytetu Oksfordzkiego współautor tego artykułu i twórca YARARA.

Odkrycie HD 20794 d zapewnia tym naukowcom interesujące laboratorium do modelowania i do testowania nowych hipotez w poszukiwaniu życia we Wszechświecie.

Bliskość tego układu planetarnego do jego jasnej gwiazdy czyni go również głównym celem dla instrumentów nowej generacji takich jak spektrograf ANDES dla Ekstremalnie Wielkiego Teleskopu (ELT).

Ustalenie czy ta planeta kryje w sobie swoje życie nadal będzie wymagało wielu naukowych kamieni milowych i transdyscyplinarnego podejścia.

Warunki sprzyjające jej zamieszkaniu są już badane przez nowe Centrum Życia we Wszechświecie (CVU) na Wydziale Nauki UNIGE.



https://www.urania.edu.pl/wiadomosci/odkrycie-superziemi-ujawnia-istnienie-egzoplanety-potencjalnie-zdatnej-do-zamieszkania

https://www.unige.ch/medias/en/2025/une-super-terre-laboratoire-pour-la-quete-de-la-vie-dans-lunivers

https://www.aanda.org/component/article?access=doi&doi=10.1051/0004-6361/202451769

[Slavin]

Znaleziono mocne dowody na istnienie potencjalnej egzoplanety stale krążącej wokół najbliższej gwiazdy podobnej do Słońca.

Na ilustracji:

Wizja artystyczna pokazująca jak mógłby wyglądać ten gazowy olbrzym stale krążący wokół Alfy Centauri A.

Na ilustracji Alfa Centauri A jest przedstawiona w lewym górnym rogu tej planety podczas gdy druga gwiazda podobna do Słońca w układzie Alfa Centauri B znajduje się w prawym górnym rogu.

Nasze żółte Słońce jest pokazane jako mała żółta kropka światła pomiędzy tymi dwiema gwiazdami.

Źródło: NASA, ESA, CSA, STScI, R. Hurt (Caltech/IPAC)



Kandydat na gazowego olbrzyma znajduje się w strefie nadającej się do zamieszkania wokół Alfa Centauri A.

Astronomowie wykorzystali Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba do znalezienia mocnych dowodów na istnienie planety stale krążącej wokół swojej gwiazdy w układzie potrójnym najbliższym naszemu Słońcu.

Układ gwiazd Alfa Centauri oddalony od Ziemi zaledwie o 4 lata świetlne od dawna stanowi atrakcyjny cel w poszukiwaniach egzoplanet.

Układ składa się z pary krążących blisko siebie gwiazd Alfa Centauri A i Alfa Centauri B dwóch najbliższych Ziemi gwiazd podobnych do Słońca a także słabego czerwonego karła Proximy Centauri.

Chociaż istnieją trzy potwierdzone planety stale krążące wokół Proximy Centauri potwierdzenie obecności innych planet otaczających podobne do Słońca bliźniaki Alfa Centauri A i Alfa Centauri B okazało się trudne.

Obserwacje Webba za pomocą instrumentu Mid-Infrared Instrument (MIRI) dostarczają jak dotąd najsilniejszych dowodów na istnienie gazowego olbrzyma krążącego w ekosferze Alfa Centauri A.

Strefa zdatna do zamieszkania to obszar wokół gwiazdy w którym temperatury mogą sprzyjać gromadzeniu się wody w stanie ciekłym na powierzchni planety.

Jeśli hipoteza się potwierdzi planeta będzie najbliższą Ziemi stale krążącą w ekosferze gwiazdy podobnej do Słońca.

Jednak ze względu na to że ta kandydatka na planetę jest gazowym olbrzymem naukowcy twierdzą że nie będzie ona sprzyjać życiu w znanej nam formie.

Wyniki przestawiono w dwóch osobnych artykułach przyjętych do publikacji w czasopiśmie The Astrophysical Journal Letters.

Skoro ten układ znajduje się tak blisko nas znalezienie egzoplanet dałoby nam najlepszą okazję do zebrania danych o układach planetarnych innych niż nasz.

Jednak są to niezwykle trudne obserwacje, nawet za pomocą obecnie najpotężniejszego teleskopu kosmicznego świata, ponieważ te dwie gwiazdy są bardzo jasne, bliskie i szybko poruszają się po niebie - powiedział Charles (Chas)

Beichman dyrektor wykonawczy NASA Exoplanet Science Institute w centrum astronomicznym IPAC Caltech i starszy naukowiec w JPL.

Pierwsze obserwacje tego układu przez zespół miały miejsce w sierpniu 2024 roku za pomocą urządzenia na pokładzie MIRI zwanego maską koronograficzną.

Maski te blokują blask gwiazdy umożliwiając bezpośrednie obrazowanie znacznie słabszych planet stale krążących wokół niej.

Im bliżej swojej gwiazdy znajduje się planeta to tym trudniej ją sfotografować.

Chociaż do tej pory bezpośrednio sfotografowano kilkadziesiąt planet ta kandydatka jeśli zostanie potwierdzona będzie znajdować się najbliżej swojej gwiazdy macierzystej a jej odległość będzie dwukrotnie większa niż odległość Ziemi od Słońca czyli dwie jednostki astronomiczne.

Co więcej ta kandydatka na planetę byłaby pierwszym sfotografowanym obiektem wokół gwiazdy która ma taki sam wiek i temperaturę jak nasze Słońce.

Kolejnym wyzwaniem była bliskość towarzyszącej Alfa Centauri A gwiazdy Alfa Centauri B której blask może również maskować słabe sygnały pochodzące z orbitujących planet.

Ostatecznie zespołowi udało się odjąć światło obu gwiazd i odkryć kandydatkę na planetę która jest ponad 10 000 razy słabsza od Alfa Centauri A i znajduje się w jej ekosferze.

Jej obserwacje były dość trudne, ale ponieważ jest to najbliższy Ziemi układ gwiazdowy łatwiej jest zobrazować planetę tak blisko swojej gwiazdy - powiedział Beichman.

Następna najbliższa nam gwiazda podobna do Słońca Tau Ceti [około 12 lat świetlnych od Ziemi] będzie znacznie trudniejsza do zaobserwowania nawet przy użyciu teleskopu Webba.

Na podstawie jasności tej planety uzyskanej z obserwacji w średniej podczerwieni naukowcy twierdzą, że może to być gazowy olbrzym o masie zbliżonej do masy Saturna stale krążący wokół Alfa Centauri A po eliptycznej trajektorii.

Beichman powiedział że eliptyczna orbita kandydatki na planetę olbrzyma przebiega przez większość ekosfery Alfa Centauri A co sprawia że jest to mało prawdopodobne żeby jeszcze mniejsze planety skaliste mogły w niej przetrwać.

Późniejsze obserwacje Webba nie ujawniły śladów tej planety; symulacje komputerowe przeprowadzone przez zespół sugerują że prawdopodobnie znajdowała się ona za blisko gwiazdy na swojej orbicie żeby można ją było dostrzec na kolejnych zdjęciach.

Przyszłe obserwacje Webba a także przyszłego Teleskopu Kosmicznego Roman którego start zaplanowano na maj 2027 roku powinny pozwolić na uzyskanie dodatkowych informacji o kandydatce na planetę.

Jeśli zostanie potwierdzona, potencjalna planeta widoczna na zdjęciu Webba przedstawiającym Alfę Centauri A będzie stanowić nowy kamień milowy w badaniach nad obrazowaniem egzoplanet - powiedział Aniket Sanghi absolwent Caltech i współautor pracy.

Spośród wszystkich planet sfotografowanych bezpośrednio ta byłaby najbliższą swojej gwiazdy jaką do tej pory widziano.

Jest również najbardziej zbliżona temperaturą i wiekiem do gazowych olbrzymów w naszym Układzie Słonecznym i najbliższa naszej Ziemi - dodał.

Samo jej istnienie w układzie dwóch blisko siebie położonych gwiazd stanowiłoby wyzwanie dla naszego rozumienia tego jak takie planety powstały, przetrwały i ewoluowały w chaotycznych środowiskach.

https://www.caltech.edu/about/news/evidence-found-for-planet-around-closest-sun-like-star

https://arxiv.org/abs/2508.03814

https://arxiv.org/abs/2508.03812

https://www.urania.edu.pl/wiadomosci/znaleziono-dowody-na-istnienie-planety-wokol-najblizszej-gwiazdy-podobnej-do-slonca