Gaia

[Slavin]

Dwa pradawne strumienie gwiazd odkryte przez teleskop badawczy Gaia.

Różne podstruktury gwiazdowe w Drodze Mlecznej. Wskazano m.in. dwa nowe odkrycia: strumienie gwiazd Shakti i Shiva.


Dzięki obserwacjom przy pomocy kosmicznego teleskopu badawczego Gaia astronomom udało się wykryć dwa strumienie gwiazd które uformowały się 12 miliardów lat temu. Być może te dwie pradawne struktury przyczyniły się do powstania Drogi Mlecznej.

Shakti i Shiva to nazwy dwóch strumienie gwiazd, które są tak stare, że przypuszczalnie powstały zanim pojawiły się najstarsze części ramion spiralnych i dysku Drogi Mlecznej. Droga Mleczna mocno zmieniła się od czasów, gdy powstały wspomniane gwiazdy, trudno więc było oczekiwać, że uda się je wyróżnić jako spójną grupę. Jednak Khyat Malhan z Instytutu Maxa Plancka ds. Astronomii (MPIA) w Heidelbergu w Niemczech, oraz jego współpracownikom, udało się wykryć te dwa pradawne strumienie gwiazd.

Było to możliwe dzięki  danym zebranym przez kosmiczne obserwatorium Gaia, które mierzy odległości do gwiazd, a także inne ich własności, w tym skład chemiczny. Po zwizualizowaniu wszystkich orbit obliczonych na podstawie danych z Gai, dostrzeżono dwie nieznane wcześniej struktury wśród gwiazd o specyficznym składzie chemicznym.

Strumienie te mają masy po około 10 milionów mas Słońca. Wiek zawartych w nich gwiazd szacowany jest na od 12 do 13 miliardów lat. Gwiazdy z tych strumieni poruszają się po bardzo podobnych orbitach i mają podobny skład chemiczny. Stąd przypuszczenie, iż mogły uformować się w osobnych fragmentach, które połączyły się z Drogą Mleczną we wczesnym etapie ewolucji naszej galaktyki.

Strumienie gwiazd Shakti i Shiva są do siebie podobne, ale nie identyczne. Gwiazdy ze strumienia Shakti mają orbity trochę bardziej oddalonych od centrum Drogi Mlecznej, a dodatkowo orbity te są bardziej kołowe.

Przypuszcza się, że Droga Mleczna powstała w efekcie połączenia się wielu długich, nieregularnych włókien gazu i pyłu, które zwijały się razem i w których tworzyły się gwiazdy. Być może strumienie gwiazd Shakti i Shiva to dwie z takich pierwotnych cegiełek naszej galaktyki.







https://www.esa.int/Science_Exploration/Space_Science/Gaia/Gaia_unravels_the_ancient_threads_of_the_Milky_Way

https://www.urania.edu.pl/wiadomosci/dwa-pradawne-strumienie-gwiazd-odkryte-przez-teleskop-gaia

[kanarkusmaximus]

Gaia zakończyła obserwacje naukowe:

https://kosmonauta.net/2025/01/gaia-skanowanie-drogi-mlecznej-zakonczone-koniec-obserwacji/

ESA powinna zrobić dwugodzinny filmik ze szczegółami naszej Drogi Mlecznej!

[Slavin]

Gaia zakończyła swoją spektakularną badawczą misję. Cenne dane będą analizowane jeszcze przez kolejne dekady.



Po 11 latach nieprzerwanej pracy w kosmosie sonda Gaia, należąca do Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA), zakończyła skanowanie nieba. W tym czasie zebrała ponad 3 miliardy obserwacji dotyczących około 2 miliardów gwiazd i innych obiektów, rewolucjonizując nasze rozumienie Drogi Mlecznej i otaczającego Wszechświata. W projekt zaangażowani byli także polscy naukowcy z Obserwatorium Astronomicznego Uniwersytetu Warszawskiego.

Z powodu wyczerpania paliwa Gaia nie może już kontynuować obserwacji na orbicie. W nadchodzących tygodniach odbędą się testy technologiczne, po których sonda zostanie skierowana na tzw. „orbitę emerytalną”.

– Zakończenie zbierania cennych danych to powód do świętowania. Misja badawcza przekroczyła wszelkie oczekiwania, działając prawie dwa razy dłużej, niż wcześniej zakładano i dostarczając więcej odkryć niż badawcze Teleskopy Kosmiczne Hubble’a i Webba razem wzięte - podkreśla prof. Carole Mundell, dyrektorka ds. naukowych ESA.

Mapa Drogi Mlecznej

Gaia monitorowała kluczowe właściwości gwiazd i innych obiektów kosmicznych, takie jak pozycje, ruchy, zmiany jasności czy ich skład chemiczny, tworząc najbardziej szczegółową mapę Drogi Mlecznej. Dzięki temu możliwe było badanie jej struktury, w tym rotacji centralnego pasa galaktyki, wygięcia dysku i rozmieszczenia pyłu międzygwiezdnego.

Maszyna do odkryć

Gaia nie tylko analizowała historię Drogi Mlecznej, ale także odkryła liczne obiekty, od planetoid w Układzie Słonecznym po kwazary i masywne galaktyki. Wśród jej odkryć znalazła się czarna dziura o masie 33 razy większej od Słońca, znajdująca się w gwiazdozbiorze Orła, w odległości poniżej 2 tys. lat świetlnych od Ziemi.

Wkład polskich naukowców

Naukowcy z Obserwatorium Astronomicznego UW, w tym prof. Łukasz Wyrzykowski i dr Milena Ratajczak, mieli kluczowy wkład w sukces misji. Prof. Wyrzykowski współtworzył system Gaia Alerts, który wykrywał tymczasowe zjawiska kosmiczne, a dr Ratajczak badała dane o układach podwójnych z czarnymi dziurami. Polacy przyczynili się również do rozwoju badań społecznościowych, angażując amatorów astronomii w klasyfikację danych.

Przyszłość danych Gaia

Choć badawcza misja zakończyła zbieranie danych, ich analiza potrwa jeszcze przez wiele lat. W 2026 roku planowane jest czwarte wydanie danych (Gaia DR4), obejmujące około 500 TB informacji. Nowe dane umożliwią odkrycie kolejnych planet pozasłonecznych, gwiazd podwójnych i czarnych dziur.

Plan emerytalny badawczej sondy

Po zakończeniu testów badawcza Gaia zostanie umieszczona na orbicie heliocentrycznej, z dala od Ziemi. Sonda badawcza zostanie ostatecznie wyłączona dnia 27 marca 2025 roku. W ramach testów stanie się ona jasnym obiektem na niebie, widocznym nawet przez mniejsze teleskopy. Miłośnicy astronomii będą zatem mieli okazję do jej obserwacji.

https://www.pulskosmosu.pl/2025/01/gaia-koniec-misji/

[kanarkusmaximus]

A co po misji? Publikacja DR4, a Gaia będzie sobie dryfować: