MERTIS
Radiometr i spektrometr podczerwieni cieplnej jest instrumentem przeznaczonym do mapowania składu mineralnego powierzchni Merkurego. Pozwala on na radiometrię w zakresie 7 - 40 mikrometrów i spektrometrię w zakresie 7 - 14. Tym samym pozwala na łatwe mapowanie zawartości skaleni, które dają kilka linii diagnostycznych w zakresie 7 - 14 mikrometrów, np cechę Christiansena. Ponadto pozwala na badania zawartości siarki pierwiastkowej, piroksenów, oliwinów i innych złożonych minerałów. Do jego podstawowych celów naukowych zaliczają się: scharakteryzowanie składu chemicznego powierzchni Merkurego; zidentyfikowanie minerałów skałotwórczych; wykonanie map składu mineralnego powierzchni; oraz wykonanie pomiarów zmian temperatury powierzchni i inercji termicznej. Urządzenie pozwoli na zmapowanie całego globu z rozdzielczością 500 metrów. Wyższa rozdzielczość zostanie uzyskana dla 5 - 10% powierzchni. Dane te będą miały istotne znacznie dla badań ewolucji Merkurego.
Funkcjonalnie w skład instrumentu MERTIS wchodzą dwa kanały: radiometr podczerwieni cieplnej (MERTIS Thermal Infrared Radiometer - MERTIS-TIR), oraz spektrometr podczerwieni cieplnej (MERTIS Thermal Infrared Spectrometer - MERTIS-TIS). Są one ściśle zintegrowane ze sobą i pracują jednocześnie. Oba kanały współdzielą wspólna optykę, elektronikę oraz cele kalibracyjne, dzięki czemu instrument jest pojedynczym urządzeniem. Podobne podejście zastosowano w przypadku systemów PFS (Planetray Fourier Spectrometer) Mars 96, Mars Express i Venus Express oraz TES (Therlam Emission Spectrometer) sondy Mars Global Surveyor. Fizycznie urządzenie składa się z dwóch części - głowicy z optyką, siatką dyfrakcyjną i detektorami oraz jednostki elektroniki. Obie sekcje są połączone ze sobą tak, że instrument stanowi pojedynczy moduł. Masa urządzenia wynosi 3.4 kg, a typowy pobór mocy - 13W (minimalny 3W, maksymalny 19W). Jego wymiary bez przegród to 180 x 180 x 130 mm. Podczas prac nad instrumentem wykorzystano rozwiązania zastosowane w urządzeniach PFS sond Mars 96, Mars Express i Venus Express oraz VIRITIS (Visual and Thermal Imaging Spectrometer) sond Rosetta i Venus Express.
Kanał MERTIS-TIS pracuje w zakresie 7 - 14 mikrometrów z rozdzielczością spektralną 78 - 156. MERTIS-TIR pracuje w zakresie 7 - 40 mikrometrów, w dwóch kanałach spektralnych. Oba kanały używają wspólnej optyki, a instrument uzyskuje jednocześnie dane spektralne, radiometryczne i przestrzenne. Rozdzielczość przestrzenna dla obu kanałów wynosi 280 m. Szerokość obserwowanego pasa terenu jest zwykle większa od 28 km.
Sekwencja pracy instrumentu polega na obrazowaniu 4 celów - powierzchni Merkurego, przestrzeni kosmicznej oraz celów kalibracyjnych w postaci dwóch ciał doskonale czarnych utrzymywanych w temperaturach 300 i 700 K, będących odniesieniami dla pomiarów emisji z powierzchni planety. W tym celu w przedniej części optyki zastosowano mechanizm skanujący, złożony z urządzenia obracającego oraz zwierciadła nachylonego pod kątem 45 stopni. Pozwala on na częste obserwowanie planety, przestrzeni oraz celów kalibracyjnych. Mechanizm ten opiera się na silniku krokowym. Pozycja zwierciadła jest określana przez sensory magnetyczne. Zwierciadło skanujące jest umieszczone we wnętrzu cylindra, który zapobiega dostawaniu się na niego promieniowania z innych kierunków niż jeden wybrany cel. Cały układ skanujący znajduje się we wnętrzu aluminiowej struktury oddzielonej termicznie od głównej optyki instrumentu. Jest on przyłączony do zewnętrznej przegrody optyki.
Światło ze zwierciadła skanującego przechodzi przez okno wejściowe ograniczające promieniowanie do obserwowanego zakresu oraz szczelnie zamykające instrument. Następnie trafia do optyki głównej, będącej teleskopem o długości ogniskowej 50 mm i stosunku ogniskowej F/2. Pole widzenia ma szerokość 4 stopni. Układ optyczny jest oparty na układzie trzech zwierciadeł (Three Mirros Assembly - TMA). System TMA składa się z 3 astygmatycznych, asferycznych zwierciadeł pozaosiowych. Wiązka świetna po wyjściu z tego układu pada na płaszczyznę ogniskowej zawierającą pierwszą macierz ciepłomierzy oraz szczelinę wejściową spektrometru Offnera. Macierz ciepłomierzy wykonuje pomiary radiometryczne.
Po przejściu przez szczelinę wejściową spektrometru światło pada na duże, wklęsłe zwierciadło Offnera i jest odbijane na odbiciową, wypukłą siatkę dyfrakcyjną. Jest ona umieszczona prawie w połowie odległości pomiędzy szczeliną wejściową i zwierciadłem Offnera. Elementy spektrometru są dopasowane tak, że jest on prawie wolny od zbędnej dyfrakcji, ale pole widzenia posiada zagięcia i zniekształcenia charakterystyczne dla układów pozaosiowych. Aberracja wynikająca ze sferycznej powierzchni zwierciadła Offnera oraz siatki dyfrakcyjnej została skorygowana poprzez zastosowanie trzech zwierciadeł sferycznych w układzie TMA. Ponieważ próby wytworzenia sitaki holograficznej dla zakresu 7 - 14 mikrometrów zakończyły się niepowodzeniem, do wyprodukowania siatki dyfrakcyjnej zastosowano technikę SPDT (Single-Point Diamond Turning).
Pomiary są wykonywane w trybie Pushbroom. Siatka dyfrakcyjna pozwala na uzyskanie informacji spektralnej i przestrzennej za jednym zamachem. Obraz na całym detektorze przedstawia 1 wymiar (1D-FOV). Każda jego linia odpowiada informacji przestrzennej, a każda kolumna - informacji spektralnej na temat skanowanego obiektu. Jednowymiarowe pole widzenia jest zorientowane prostopadle względem orbity sondy. Każda klatka jest odczytywana po określonym czasie, w którym orbiter przebywa określony dystans. Dzięki temu instrument za każdym razem uzyskuje pomiary 3-wymiarowe, obejmujące informacje spektralne, przestrzenne, a także radiometryczne.
Po odbiciu od siatki dyfrakcyjnej światło pada na kolejną płaszczyznę ogniskowej. Zawiera ona detektor będący macierzą mikrobolometrów, podobnie jak w przypadku instrumentu THEMIS (Thermal Emission Imaging System) sondy 2001 Mars Odyssey. Nie wymaga on chłodzenia. Konieczne jest tylko utrzymywanie go w stabilnej temperaturze. Ma wymiary 160 x 120 pikseli. Pojedynczy piksel ma szerokość 35 mikrometrów. Detektor ten został dostarczony przez francuską firmę ULIS. W celu uniknięcia wpływu cieplnego głównej elektroniki detektora na jego rdzeń, głowica sensora z elektroniką bliską została obdzielona od elektroniki głównej. W jej obrębie kontrolery, interfejsy i zasilacze również zostały rozdzielone. W celu zwiększenia współczynnika sygnału do szumu i zmniejszenia ilości produkowanych danych MERTIS-TIS używa trybu makropikseli. Oba wymiary - spektralny i przestrzenny są traktowane niezależnie w zależności od ich znaczenia naukowego. Dla kierunku przestrzennego używane jest sumowanie pikseli zwiększające współczynnik sygnału do szumu i redukujące ilość danych. Dla kierunku spektralnego używana jest średnia przesuwanego okna, co zwiększa stosunek sygnału do szumu zachowując większość informacji. Rozmiar produkowanych danych prawie nie zmienia się.
Z powodu przyjmowanych dużych ładunków cieplnych konieczne było uniknięcie powstawania dużych gradientów temperatur, które mogłyby deformować układ optyczny. W tym celu w całym systemie optycznym użyto elementów aluminiowych. Z aluminium wykonano zwierciadła oraz ich strukturę mocującą. Każde zwierciadło jest zamocowane w 3 punktach położonych w jego centrum. Jednorodny materiał pozwolił na uzyskanie prawie idelanego zachowania w szerokim zakresie temperatur. Ponieważ zachowanie się detektorów zależy od temperatury, zastosowano chłodziarkę termoelektryczną (Thermo-Electric Cooler - TEC) stabilizująca ich temperaturę z dokładnością 10 mK, w zakresie pracy 20 - 40°C. W celu zapewnienia stabilności termicznej głowicy sensora na poziomie 0.05°C w czasie 1 minuty instrument został umieszczony w obrębie radiatora orbitera MPO. Jego optyka skanująca jest zwrócona w stronę nadiru i jest chroniona przed ciepłem przez przegrodę.
Kalibracja instrumentu w czasie lotu polega na obserwacji dwóch celów w postaci ciał doskonale czarnych. Cel o temperaturze 700K ma postać jamy. Instrument jest oświetlany emisją z centrum mikroemitera. Cel o temperaturze 300K ma postać powierzchni o mikrostrukturze złożonej z piramidalnych stożków zwiększających powierzchnię emisji. Ponadto dodatkowe obserwacje przestrzeni kosmicznej (wzdłuż linii prostopadłej do kierunku do planety +Z i w kierunku lotu +X) stanowią przybliżenie zerowej emisji. Pojedyncza obserwacja trwa 40 sekund. Na początku obserwowany jest cel 300K, następnie przestrzeń kosmiczna, Merkury i cel 700K. Każdy krok trwa 10 sekund. Krótkie cykle kalibracyjne pozwalają na wyeliminowanie efektów wywoływanych przez zmiany termiczne we wnętrzu instrumentu i znacznie zwiększają jakość spektrogramów.
W trakcie misji instrument będzie mógł pracować w dwóch podstawowych trybach operacyjnych - trybie mapowania (Mapping Mode) oraz w trybie obserwacji celów specjalnych (Special Target Mode) - np emisji po stronie nocnej. Priorytetem będzie globalne mapowanie powierzchni. Teoretycznie kompletna mapa mogłaby zostać wykonana w 1 dzień merkuriański (176 dni), ale w celu zapewnienia pełnego pokrycia planuje się prowadzenie mapowania przez 3 dni merkuriańskie. Strategia mapowania zostanie zoptymalizowana po charakteryzacji pracy instrumentu na początku fazy badawczej misji. Zmiany oświetlenia pozwolą na zebranie informacji na temat właściwości powierzchni zależnych od kątów fazowych. Pod koniec fazy mapowania uzyskana zostanie globalna mapa powierzchni, a strefa równikowa zostanie zbadana z maksymalną rozdzielczością spektralną i przestrzenną. Na wysokości 400 km szybkość sondy względem powierzchni będzie wynosić około 2.6 km/s, a czas powtarzania pomiarów będzie wynosił około 210 ms. Powstające przerwy w pokryciu powierzchni będą zapełniane poprzez przesunięcia czasu obserwacji na kolejnych orbitach. W okolicach perycentrum cykle kalibracyjne będą mogły zostać opuszczone. W trybie obserwacji celów specjalnych instrument wykona obserwacje obszarów ważnych naukowo z maksymalna rozdzielczością przestrzenną i spektralną.
Urządzenie pozwoli między innymi na scharakteryzowanie natury jasnych radarowo osadów w kraterach polarnych. Jeśli zawierają one siarkę wykryje on cechę emisyjną przy 12 mikrometrach. Służy do tego dodatkowy tryb polarny (Polar Mode). W jego trakcie nie będą wykonywane alternatywne pomiary naukowe i kalibracyjne. Poniżej szerokości geograficznej 60 stopni instrument wykona 20 cykli kalibracyjnych. Następnie w wysokich szerokościach wykonywane będą tylko pomiary naukowe, aż do osiągnięcia terminatora. Po stronie nocnej wykonanych zostanie 20 cykli kalibracyjnych. Pomiary w tym trybie będą trwały co najmniej 20 orbit. Pomiary w takim cyklu obejmą około 80% stref polarnych, co pozwoli na uzyskanie dobrych map spektralnych zagadkowych osadów.
W czasie nocy priorytet będzie miał MERTIS-TIR, jednak MERTIS-TIS również będzie aktywny. Będzie używał wtedy dużych makropikseli. Będzie mógł uzyskać pomiary różnic w temperaturach i uzupełnić pomiary MERTIS-TIR.
Do monitoringu funkcji instrumentu służy tryb charakteryzacji (Characterisation Mode). W przypadku MERTIS-TIS polega on na uzyskiwaniu pomiarów kalibracyjnych przez dłuższe okresy czasu. Jest to niezbędne dla śledzenia długotrwałej stabilności instrumentu, identyfikacji możliwych dryfów termicznych, oraz wzajmeniej kalibracji wraz z innymi instrumentami. W trybie tym pomiary będą uzyskiwane przy pełnej rozdzielczości w kierunku przestrzennym i spektralnym. Obserwacje takie będą wykonywane głównie w fazie testowej. W czasie badań naukowych będą prowadzone w określonych dostępach czasu.
Za prace nad instrumentem odpowiedzialna jest Niemiecka Agencja Kosmiczna DLR. Głównymi partnerami są Institut fur Planetologie na Westfalische Wilhelms-Universitat w Munster, niemiecki Instytut Badań Kosmicznych PF i Instytut Systemów Optyczno-Informatycznych OS, a także Polska Akademia Nauk (budowa systemu skanującego). Partnerami przemysłowymi są firmy Kaiser-Threde (analizy optyczne, termiczne i strukturalne, budowa zasilaczy, przegrody i migawki), IB Ulmer (opracowanie oprogramowania i urządzeń elektrycznych do testów naziemnych) oraz Astro-und Feinwerktechnik Adlershof (zaprojektowanie optyki i celów kalibracyjnych).