Fermi (GLAST)

[Matias]

Naukowcy zaobserwowali intensywne i niespodziewane rozbłyski gamma z systemu podwójnego gwiazd, więcej w arcie na astronomynow.

[Scorus]

Duża ilość (31%) niezidentyfikowanych źródeł gamma w katalogu LAT po 2 latach obserwacji:
http://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/news/gamma-ray-census.html

Liczba pulsarów gamma sięgnęła 100, odkryto też najmłodszy jak dotąd pulsar milisekundowy, PSR J1823−3021A:
http://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/news/young-pulsar.html

Emisja gamma z regionu gwiazdotwórczego Cygnus A:
http://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/news/cygnus-cocoon.html

Emisja gamma z pozostałości supernowej Tycho a przyspieszanie cząstek w pozostałościach tego typu:
http://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/news/tycho-star.html

Obserwacje przy energiach powyżej 10 GeV stają się dosyć dobrze, ale trzeba było na to czekać 3 lata:
http://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/news/energy-extremes.html

[Scorus]

Obserwacje emisji gamma z galaktyk karłowatych - satelitów Drogi Mlecznej pozwoliły na wykluczenie z kandydatów na ciemną materię hipotetycznych cząstek WIMP (Weakly Interacting Massive Particles).
http://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/news/dark-matter-insights.html

[Scorus]

7 marca LAT zarejestrował najbardziej energetyczną emisję z rozbłysku słonecznego jaką do tej pory zaobserwowano w przypadku Słońca. Szczytowa eneregia wyniosła około 4 GeV.

http://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/news/highest-energy.html

[Matias]

Nieźle walnęło

[Scorus]

Dane z LAT posłużyły do oszacowania intensywności sumarycznego światła gwiazd w przestrzeni kosmicznej (Extragalactic Background Light - EBL). W tym celu analizowano emisję 150 blazarów przy energiach większych niż 3 GeV. Fotony gamma z tych odległych źródeł oddziałują z fotonami światła widzialnego i UV tworzącymi EBL, przekształcając się w parę elektron - pozytron. W konsekwencji kwant gamma zanika. Tym samym efekt ten osłabia emisję kwazarów w zakresie promieniowania gamma. Z badań bliskich bazarów wiadomo jaka powinna być intensywność emisji obiektów tego typu w różnych pasmach energetycznych. Pozwoliło to na określenie stopnia tłumienia przez EBL promieniowania gamma z odległych blazarów. W trakcie badań oszacowano stopień tłumienia promieniowania gamma w 3 przedziałach odległości, od 9.5 mld lat świetlnych. Dzięki temu oszacowano następnie średnie zagęszczenie gwiazd we Wszechświecie - 1.4 gwiazdy na 100 mln sześciennych lat świetlnych. Oznacza to, że średnia odległość między gwiazdami wynosi 4 150 lat świetlnych. Informacje te są przydatne dla badań nad pierwszą populacją gwiazd we Wszechświecie, nie obserwowaną jeszcze bezpośrednio.

http://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/news/cosmic-fog.html

[Scorus]

Dzięki nowemu trybowi działania i nowej metodzie analizy danych instrument GMB jest obecnie 10 razy skuteczniejszy w wykrywaniu ziemskich rozbłysków gamma (Terrestrial Gamma-ray Flashes - TGFs) wytwarzanych podczas burz. Wcześniej GMB mógł wykrywać TGF intensywne na tyle, że przekraczały pokładowy próg detekcji. W połowie 2010 r rozpoczęto testy trybu działania w którym GMB bezpośrednio dostarczał danych nawet gdy emisja gamma nie przekazała progu detekcji. Pozwoliło to na wykrywanie znacznie słabszych TGF. 26 listopada uruchomiono oprogramowanie pozwalające na używanie tego trybu przez cały czas, a nie tylko na określonych fragmentach orbity. Dane te pozwoliły już na skorelowanie dużej liczby TGF z emisją radiową w zakresie częstotliwości bardzo niskich (Very Low Frequency - VLF) wykrywaną przez World Wide Lightning Location Network (WWLLN). Stwierdzono dzięki temu, że słabe rozbłyski radiowe, w przeciwieństwie do silnych powstają przed lub po TGF. Są więc wytwarzane przez wylądowania atmosferyczne między chmurami, a nie same TFG. Rozbłyski gamma są wytwarzane przez silne pola elektryczne w szczytach chmur. W pewnych warunkach generują one strumienie elektronów zderzających się z cząsteczkami powietrza, co powoduje wytworzenie emisji gamma. Obecnie uważa się również, że te same elektrony wytwarzają rozbłyski radiowe, co otwiera nowe możliwości badań tych zjawisk. Dokładność lokalizowania emisji radiowej jest bowiem znacznie większa niż w przypadku emisji gamma.

www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/news/vision-improve.html

[Scorus]

Analizy rozbłysku z blazara 4C +71.07 z 2011 r dostarczyły pierwszych dowodów, że gwałtowne rozbłyski mogą powstawać w pewnej odległości od supermasywnej czarnych dziur, a nie z ich bezpośredniego otoczenia. W tym wypadku rozbłysk powstał w odległości około 70 lat świetlnych od czarnej dziury. W czasie rozbłysku jasność blazara w zakresie gamma znacznie wzrosła. Ponadto był on monitorowany w zakresie radiowym przez sieć VLBA. Obserwacje radiowe pozwoliły na wykrycie skupienia materii w dżecie, oddalającego się od czarnej dziury. 9 kwietnia 2011 r kupienie to minęło stacjonarną, jasną część dżetu (rdzeń). W tym samym czasie nastąpiło pojaśnienie w zakresie gamma. Ponadto wcześniej galaktyka zwiększyła swą jasność w zakresie optycznym. W najaktywniejszym okresie, od października 2011 do stycznia 2012 r polaryzacja emisji optycznej zmieniła się tak samo jak emisji radiowej. Pozwoliło to na powiązanie pojaśnienia w zakresie optycznym i radiowym z przemieszczającym się skupiskiem materii. Tym samym również z nim było związane pojaśnienie w zakresie gamma. W tym czasie skupisko znajdowało się w odległości 70 lat świetlnych od czarnej dziury. Emisja gamma powstała prawdopodobnie na skutek odwróconego rozpraszania Comptona - zderzeń elektronów w dżecie z pochodzącymi z zewnątrz fotonami światła widzialnego i podczerwieni. Źródło tych fotonów nie jest znane. Mógł im być płaszcz gazu otaczający dżet.

http://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/news/aas-flares.html

[Scorus]

Obserwacje dwóch pozostałości supernowych, IC 443 i W44 dostarczyły pierwszego bezpośredniego potwierdzenia teorii w myśl której wytwarzają one najbardziej energetyczne składniki promieniowania kosmicznego. Koncepcja ta, zaproponowana jeszcze w 1949 r mówi, że cząstki są przyspieszane w pozostałości podczas wielokrotnych przejść przez jej fale uderzeniowe. Po pewnej ilości takich przejść ich energia jest na tyle wysoka, że mogą uciec z pola magnetycznego w pozostałości. Ponieważ cząstki promieniowania kosmicznego są obdarzone ładunkiem elektrycznym, podczas lotu wpływają na nie pola magnetyczne. Z tego powodu prosto nie można określić ich źródła. Jednak podczas oddziaływań z materią ośrodka cząstki te powodują powstanie emisji gamma. Pozostałości IC 443 i W44 znajdują się wewnątrz gęstych obłoków molekularnych. Materia w obłokach oddziaływająca z cząstkami przyspieszanymi w pozostałościach była więc źródłem promieniowania gamma. Pozwoliło to na powiązanie pozostałości z emisją wysokoenergetycznych cząstek. Konkretnie za emisję odpowiedzialne były piony neutralne powstające podczas zderzeń wysokoenergetycznych protonów z pozostałości z normalnymi protonami w obłokach. Każdy taki pion szybko rozpadał się na parę kwantów gamma. Spektrum emisji wykazywało charakterystyczny spadek w obszarze energii niższych, co pozwoliło na zidentyfikowanie tego mechanizmu.

Ilustracje są mozaikami z WISE z nałożonymi zliczeniami fotonów gamma z LAT.
http://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/news/supernova-cosmic-rays.html

[Scorus]

Interesująca animacja pokazująca ruch pulsara Vela w polu widzenia LAT, względem jego środka. Użyto tutaj danych z 51 miesięcy, od 4 sierpnia 2008 r do 15 listopada 2012 r. Ruch ten jest spowodowany ruchem satelity po orbicie okołoziemskiej i precesją orbity.
http://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/news/spirograph.html

[Scorus]

Misja nominalna trwała 5 lat i już się zakończyła. 11 sierpnia rozpoczęła się faza misji rozszeżonej, która potrwa kolejne pięć lat, do 2018 r. Podczas misji rozszerzonej zastosowana zostanie nowa strategia obserwacji, pozwalająca na wykonanie głębszych ekspozycji za pomocą LAT, obejmujących centralny region Drogi Mlecznej. Obszar ten zawiera dużą ilość pulsarów i innych źródeł promieniowania wysokoenergetycznego. Jest to też najlepsze miejsce do poszukiwania emisji gamma która może powstawać podczas oddziaływań z udziałem cząstek przewidywanych przez niektóre modele ciemnej materii.

http://www.nasa.gov/content/goddard/nasas-fermi-celebrates-five-years-in-space-enters-extended-mission/#.UqBSRCebNEc

[Scorus]

27 kwietnia wykryto jeden z najjaśniejszych rozbłysków gamma, oznaczony jako  GRB 130427A. Rozbłysk tego typu można zaobserwować średnio dwa razy w ciągu stulecia. Jego obserwacje dostarczyły nowych informacji na temat procesów związanych z powstawaniem rozbłysków. Podczas eksplozji masywnej gwiazdy promieniowanie o energiach w zakresie MeV jest emitowane przez gorącą materię wokół nowo powstałej czarnej dziury oraz w falach uderzeniowych powstających na skutek wewnętrznych zderzeń w obrębie jej dżetów. Promieniowanie o energiach w okolicach GeV powstaje gdy dżet zderza się z materią w otoczeniu czarnej dziury, wytwarzając zewnętrzne fale uderzeniowe. GRB 130427A został wykryty przez instrument GBM.  ciągu trzech sekund osiągnął jedną z największych dotychczas zarejestrowanych jasności. Jednocześnie rozbłysk został namierzony przez satelitę Swift, co pozwoliło na szybkie przeprowadzenie obserwacji naziemnych. Teleskopy wchodzące w skład zespołu RAPTOR (Rapid Telescopes for Optical Response) w Los Alamos zarejestrowały poświatę optyczną. Jej jasność wyniosła 7 mag, była to druga do do jasności poświata GRB. W okresie największej jasności optycznej instrument LAT zaobserwował wzrost energii promieniowania gamma do 95 GeV. Była to najbardziej energetyczna emisja z GRB jaką do tej pory zarejestrowano. Do tej pory uważano, że emisja optyczna pochodzi z wewnętrznych fal uderzeniowych. Jednak aktualne wyniki pokazały, że musi pochodzić z fal zewnętrznych, produkujących też promieniowanie gamma o największych energiach. LAT mógł obserwować GRB 130427A przez ponad 20 godzin, dłużej niż inne rozbłyski gamma. Odległość do rozbłysku została wyznaczona na 3.8 mld lat świetlnych, czyli relatywnie blisko. Analiza danych z satelity Swift i obserwacji naziemnych pokazała jednak, że jego właściwości były podobne do rozbłysków odległych. Ponadto rozbłysk został wykryty przez satelitę NuSTAR. Były to pierwsze obserwacje GRB w zakresie twardego promieniowania rentgenowskiego.

http://www.nasa.gov/content/goddard/nasa-sees-watershed-cosmic-blast-in-unique-detail/#.UqBTryebNEc

[Scorus]

Dane z misji Fermi są analizowane w Internecie w ramach projektu Einstein@Home, którego głównym celem jest analiza danych z detektora fal grawitacyjnych LIGO. Pozwoliło to na wyszukanie 4 nowych pulsarów widocznych tylko w zakresie gamma. W przyszłości można oczekiwać odnalezienia kolejnych obiektów tego typu.

http://www.aei.mpg.de/972495/einsteinathome_gammapsrs2013

[Orionid]

Dziesięć lat temu nastąpił początek misji teleskopu.
Od 26 sierpnia 2008 nosi on oficjalną nazwę   Fermi GST (Gamma-ray Space Telescope).
Tysiące źródeł promieniowania gamma odkrytych we Wszechświecie i w ziemskiej atmosferze.

17 sierpnia 2017 Fermi wykrył rozbłysk gamma będący efektem zderzenia gwiazd neutronowych. Na Ziemi niemal w tym samych czasie zarejestrowano fale grawitacyjne , co stanowiło pierwszą  jednoczesną obserwację promieniowania kosmicznego i fal grawitacyjnych z jednego źródła.

Wystartowała Delta z teleskopem GLAST
  11.06.2008. o 16:05:00,521 z Cape Canaveral wystartowała RN Delta-2 (model 7920H-10C). Wyniosła ona w T+69' 21" na orbitę o przybliżonych parametrach: hp=557 km, ha=557 km, i=25,6° satelitę astronomicznego GLAST (Gamma-ray Large Area Space Telescope).
http://lk.astronautilus.pl/n080601.htm#02






https://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/launch/index.html
https://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/launch/gallery-index.html

NASA’s Fermi Satellite Celebrates 10 Years of Discoveries
June 11, 2018



On June 11, NASA’s Fermi Gamma-ray Space Telescope celebrates a decade of using gamma rays, the highest-energy form of light in the cosmos, to study black holes, neutron stars, and other extreme cosmic objects and events.

“Fermi’s first 10 years have produced numerous scientific discoveries that have revolutionized our understanding of the gamma-ray universe,” said Paul Hertz, Astrophysics Division director at NASA Headquarters in Washington.

By scanning the sky every three hours, Fermi’s main instrument, the Large Area Telescope (LAT), has observed more than 5,000 individual gamma-ray sources, including an explosion called GRB 130427A, the most powerful gamma-ray burst scientists have detected. (...)
https://www.nasa.gov/feature/goddard/2018/nasa-s-fermi-satellite-celebrates-10-years-of-discoveries

https://pl.sputniknews.com/swiat/201803227604174-Sputnik-teleskop-Fermi/
http://www.pulskosmosu.pl/2016/01/07/teleskop-fermi-pokazuje-wiecej/
http://www.urania.edu.pl/wiadomosci/teleskop-fermiego-rejestruje-rozblyski-gamma-wywolane-burzami-3269.html
http://www.urania.edu.pl/wiadomosci/dwukrotna-czkawka-czarnej-dziury-4042.html
http://www.urania.edu.pl/wiadomosci/nowa-strategia-wyszukiwania-przyspiesza-polowanie-na-pierwotne-czarne-dziury-4167.html

EDIT 14.06.23
https://www.nasaspaceflight.com/2008/06/delta-ii-h-launches-with-nasas-glast-telescope/
https://spaceflightnow.com/delta/d333/
https://spacenews.com/nasas-gamma-ray-space-telescope-readied-launch/
https://fermi.gsfc.nasa.gov/

https://kosmonauta.net/2009/01/fermi-badania-pulasrow-w-zakresie-gamma/
https://kosmonauta.net/2010/02/fermi-cygnus-x3/
https://kosmonauta.net/2010/02/fermi-pulsars/
https://kosmonauta.net/2010/11/fermi-gamma-struktury-droga-mleczna/
https://kosmonauta.net/2012/01/fermi2012-01-06/
https://kosmonauta.net/2012/12/2012-12-27-ziemskie-blyski-gamma/
https://kosmonauta.net/2013/03/2013-03-29-obserwacje-rozblysku-gamma-fermi-vlba/

https://en.wikipedia.org/wiki/Fermi_Gamma-ray_Space_Telescope
https://pl.wikipedia.org/wiki/Fermi_Gamma-ray_Space_Telescope
https://twitter.com/NASAhistory/status/1667902029442818049

2) 2023 gru 11 10:30 Kosmonauta.net
Misja Fermi odnajduje 300 pulsarów gamma
Ciekawe odkrycie... na masową skalę!


3) 2023 gru 24 16:30 Kosmonauta.net
Czternaście lat obserwacji sondy Fermi
Poszukiwanie długoterminowych i nagłych zjawisk gamma było zadaniem sondy Fermi. Ten poruszający się punkt to nasze Słońce- także źródło promieniowania gamma!


https://www.spacedaily.com/reports/NASAs_Fermi_Mission_Creates_14_Year_Time_Lapse_of_the_Gamma_Ray_Sky_999.html

4) 2024 sty 04 15:11 Kosmonauta.net
Czternaście lat danych z sondy Fermi - szerszy opis
Warto tego posłuchać - w kontekście misji Fermi.


5)
https://twitter.com/NASAhistory/status/1800586351605137721

At 12:05 p.m. ET #OTD in 2008, the GLAST spacecraft—later renamed NASA's Fermi Gamma-ray Space Telescope—launched aboard a Delta II from Cape Canaveral on a mission to observe the most extreme phenomena in the @NASAUniverse!
See what Fermi has discovered! https://go.nasa.gov/4c0E7td