GALEX

[Scorus]

GALEX zaobserwował dowody na nowy sposób formowania się galaktyk karłowatych - bez udziału cienie materii i bez pierwiastków cięższych od helu.

Zjawisko to zostało zaobserwowane w tzw. Pierścieniu Lwa (Leo Ring) - chmurze wodoru otaczającej 2 masywne galaktyki w gwiazdozbiorze Lwa. Struktura ta zawiera pierwotny gaz pozostały z wczesnych etapów życia Wszechświata, który nie został przetworzony do tej pory w gwiazdach. Została ona odkryta 25 lat temu na podstawie obserwacji radiowych. Do tej pory nie wykryto w niej nic oprócz gazu. Jednak obserwacje w ultrafiolecie wykonane przez satelitę GALEX pozwoliły na wykrycie sygnatury świadczącej o intensywnym formowaniu masywnych gwiazd. Emisja UV pochodziła z kilku zagęszczeń gazu w pierścieniu. Najprawdopodobniej promieniowanie UV pochodzi z młodych galaktyk karłowatych.

Do tej pory nigdy nie zaobserwowano formowania się galaktyk w takim środowisku. Obserwacje radiowe wykazały, że pierścień nie zawiera ciemnej materii. Wcześniej jedynym znanym przypadkiem powstawania galaktyk bez otoczki ciemnej materii było tworzenie tzw pływowych galaktyk karłowatych. Powstają one z materii wyrzuconej z dużych galaktyk podczas ich zderzeń na skutek sił grawitacyjnych. Wyrzucona w ten sposób materia opuszcza otoczkę ciemnej materii która otacza zderzające się galaktyki. Materia taka jest już jednak przetworzona i zawiera pierwiastki cięższe od helu. Tutaj natomiast gaz jest bardzo stary i ich nie zawiera.

Duże chmury wodoru były prawdopodobnie pospolitsze we wczesnych etapach życia Wszechświata. Mogły wtedy powstać liczne galaktyki karłowate pozbawione ciemniej materii.

http://www.galex.caltech.edu/newsroom/glx2009-01r.html

[Scorus]

Opublikowany został obraz mgławicy planetarnej NGC 3242. Na obrazie część mgławicy możliwa do zaobserwowania w zakresie widzialnym jest widoczna w postaci białej plamy w centrum. Wokół niej widoczny jest duży obszar zjonizowanego gazu zaznaczony na biało – niebiesko. Jego pochodzenie nie jest dobrze poznane. Może to być gaz wyemitowany przez czerwonego olbrzyma przed utworzeniem mgławicy. Inna teoria mówi, że jest to gaz mięędzygwiazdy przypadkowo znajdujący się w pobliżu białego karła w centrum mgławicy. Biały karzeł spowodowałby jego jonizację wywołując emisję w ultrafiolecie.

http://www.galex.caltech.edu/media/glx2009-03r_img01.html

[Scorus]

Z okazji 6 rocznicy startu satelity GALEX zaprezentowany został obraz galaktyki M33 (NGC 598), czyli Galaktyki w Trójkącie.

Obiekt ten jest położony w odległości 2.9 miliona lat świetlnych. Lewy obraz przedstawia emisje zarejestrowaną przez detektory NUV i FUV. Detektor dalekiego ultrafioletu FUV jest czuły na gwiazdy młodsze od 10 milionów lat. NUV wykrywa gwiazdy młodsze od 100 milionów lat. Tym samym obraz przedstawia mapę niedawnej aktywności gwiazdotwórczej. Jasne, błękitne miejsca to obszary intensywnego formowania gwiazd w ostatnich milionach lat. Plamki żółte to miejsca gdzie gwiazdy intensywnie formowały się około 100 milionów lat temu. Obrazy w zakresie UV przedstawiają skupiska najmasywniejszych młodych gwiazd.

Obraz po prawej zawiera dane ze Spiztera. Zarejestrował on promieniowanie w zakresie środkowej podczerwieni, wysyłane przez obłoki pyłu pochłaniające promieniowanie ultrafioletowe młodych gwiazd. W niektórych miejscach widać dużo gorącego pyłu, który zasłania młode gwiazdy. W innych miejscach widać dużo gwiazd i bardzo niewiele pyłu. Na obrazie daleki ultrafiolet z młodych gwiazd został zaznaczony na niebiesko, bliski ultrafiolet z gwiazd w średnim wieku – na żółto, a podczerwień z obłoków pyłu bogatego w związki organiczne – na czerwono.

http://www.galex.caltech.edu/newsroom/glx2009-01f.html

[Scorus]

Obserwacje wykonane za pomocą satelity GALEX wskazują, że ilość gwiazd masywnych w galaktykach nie musi być skorelowana z ilością gwiazd o małych masach.

Od lat 50-tych XX wieku powszechnie przyjmowano, że w typowej galaktyce powstają określone ilości gwiazd o danych masach. Tym samym stosunek gwiazd masywnych do mało masywnych powinien być stały. Szacowano, że na 1 godzę o masie 20 mas Słońca lub wyższej przypada około 500 gwiazd o masie Słońca lub niższej. Dzięki temu ogólną populację gwiazd szacowano na podstawie łatwo obserwowalnych gwiazd masywnych.

Nowe wyniki wskazują jednak, że w niektórych galaktykach ilość gwiazd mało masywnych może być dużo wyższa. Na jedna gwiazdę masywną może czasami przypadać nawet 2000 gwiazd o małych masach. Wskazuje to, że gwiazdy masywne nie muszą świadczyć o populacji innych gwiazd w galaktykach, przynajmniej w prosty sposób.

Gwiazdy mało masywne  z dużej odległości są trudne do wykrycia, ponieważ masują je gwiazdy masywne o dużej jasności. Badania były oparte na analizie obrazów w zakresie promieniowania ultrafioletowego uzyskanych za pomocą satelity GALEX oraz obrazów w zakresie światła czerwonego uzyskanych w Cerro Tololo Inter-American Observatory w Chile. Obrazy w zakresie UV były czułe na gwiazdy o masach około 3 mas Słońca lub trochę większych. W zakresie światła czerwonego obserwowane były tylko gwiazdy o masach 20 mas Słońca lub wyższych. Stwierdzono dzięki temu, że w galaktykach w których gwiazdy są rozproszone na dużych przestrzeniach gwiazd mało masywnych może być nawet 4 razy więcej niż do tej pory szacowano.

Przykładem galaktyk o różnej zawartości gwiazd o rożnych masach są NGC 1566 i NGC 6902. NGC 1566 jest bogatsza w gwiazdy masywne typu O. Jest ona położona w odległości 58 milionów lat świetlnych w gwiazdozbiorze Tukana. NGC 6902 charakteryzuje się natomiast uboższą populacją gwiazd typu O w stosunku do mało masywnych gwiazd typu B. Jest zlokalizowana w gwiazdozbiorze Strzelca w odległości 33 milionów lat świetlnych.

Na wizerunkach tych galaktyk obraz z GALEX w zakresie krótkofalowego ultrafioletu jest zaznaczony kolorem ciemnoniebieskim, a w zakresie fal dłuższych kolorem jasnoniebieskim. Obraz optyczny jest zakodowany kolorami czerwonym i żółtym. Obraz uzyskany w zakresie światła czerwonego jest znaczony na żółto, a w zakresie linii H-alfa na czerwono. Obszary galaktyk bogate w gwiazdy typu O są białe i różowe. Obszary bogate w gwiazdy typu B są natomiast niebieskie.

Obecnie satelita GALEX wykonuje obserwacje tylko za pomocą detektora bliskiego ultrafioletu NUV. Detektor dalekiego ultrafioletu FUV został automatycznie wyłączony 29 maja z powodu zbyt wysokiego ładunku elektrycznego w jego obrębie. Podobne problemy wystąpiły już w latach 2005, 2006 i 2007. Problem został prawdopodobnie wywołany przez opiłki, które spowodowały zwarcie. Obecnie prowadzone są prace prowadzące do ponownego przywrócenia operacyjności detektora. Jest on włączany i wyłączany przy różnych ustawieniach woltarzu. Po każdym cyklu dane są analizowane. W ten sposób poszukiwane jest napięcie które pozwoli na uzyskanie pożądanych parametrów ładunku na detektorze. Proces ten jest wykonywany ostrożnie wiec zabiera dużo czasu.

http://www.galex.caltech.edu/newsroom/glx2009-04r.html

[Scorus]

Niestety mimo kilkumiesięcznych prób nie udało się przywrócić funkcjonalności detektora dalekiego ultrafioletu po skokach napięcia. Obserwacje są obecnie prowadzone tylko za pomocą detektora bliskiego ultrafioletu. Większość celów naukowych może być jednak osiągnięta poprzez zastosowanie danych w zakresie światła widzialnego z obserwacji naziemnych.

http://www.galex.caltech.edu/newsroom/glx2010-01s.html

[Scorus]

Nowa metoda wyszukiwania niskomasowych czerwonych karłów w przeglądach GALEX w ultrafiolecie. Bliskie gwiazdy tego typu są dobrymi kandydatami do bezpośredniego obrazowania planet pozasłonecznych.
http://www.galex.caltech.edu/newsroom/glx2011-01f.html

[Scorus]

Obserwacje galaktyk karłowatych pozwoliły na stwierdzenie dlaczego następują w nich najmasywniejsze eksplozje supernowych. Galaktyki te okazały się ubogie w ciężkie pierwiastki. Masywne gwiazdy które mają ich niewiele w trakcie swojego życia tracą znacznie mniej materii i przed eksplozją mają nadal bardzo duże masy.
http://www.galex.caltech.edu/newsroom/glx2011-02f.html

[Scorus]

Przegląd 200 000 galaktyk po raz kolejny potwierdzający istnienie ciemnej energii:
http://www.galex.caltech.edu/newsroom/glx2011-01r.html

Badania zderzeń galaktyk na podstawie obserwacji z GALEX i Spitzera:
http://www.cfa.harvard.edu/news/2011/pr201117.html

[Scorus]

NASA zakończyła finansowanie misji, ale satelita może zostać przekazany do Caltech. Decyzja w tej sprawie ma zapaść 31 marca. 7 lutego satelita został wprowadzony w tryb bezpieczny w którym pozostanie do czasu wznowienia badań albo definitywnej dezaktywacji.
http://spaceflightnow.com/news/n1202/10galex/

[Scorus]

Jeszcze nie wiadomo co dalej z misją. W międzyczasie ukazała się mozaika Mgławicy Włóknistej Łabędzia.
http://www.galex.caltech.edu/media/glx2012-01r_img01.html

[Scorus]

Badania galaktyki NGC 3801 przechodzącej z typu spiralnego w eliptyczny:
http://www.galex.caltech.edu/newsroom/glx2012-02f.html

[Scorus]

Po raz pierwszy udało się zidentyfikować właściwości gwiazdy rozerwanej przez czarną dziurę. Obserwacje objęły rozbłysk oznaczony jako PS1-10jh w galaktyce Pan-STARRS1.
http://www.galex.caltech.edu/newsroom/glx2012-02r.html

[Scorus]

GALEX został przekazany Caltech, więc będzie można wznowić obserwacje. Uzupełnione zostanie 30% przeglądu nieba, wzdłuż płaszczyzny Drogi Mlecznej, gdzie istniało ryzyko uszkodzenia detektorów. Satelita może działać jeszcze ze 12 lat. Z obserwacjami UV z orbity zawsze było cienko, więc to bardzo dobra wiadomość.
http://www.spaceflightnow.com/news/n1205/16galex/
http://www.galex.caltech.edu/newsroom/glx2012-03r.html

[Scorus]

Z tej okazji, obraz galaktyki M31:
http://www.galex.caltech.edu/media/glx2012-03r_img01.html

oraz otoczenia gwiazdy CW Leo:
http://www.galex.caltech.edu/media/glx2012-03r_img02.html

[Scorus]

I jeszcze o historii misji:
http://www.nasa.gov/offices/oce/appel/ask/issues/46/46s_managing_unexpected.html