Astrofizyka - Badania różne (zbiorczo)

[mss]

Astronomowie dostrzegli białego karła z dwoma pierścieniami planetarnych odłamków. Ta nietypowa struktura może być kształtowana przez pozostałe przy życiu skaliste obiekty, jednak samych tych obiektów nie udało się jeszcze bezpośrednio zaobserwować.

Astronomowie dostrzegli białego karła z dwoma pierścieniami planetarnych szczątków

Wizja artystyczna przedstawia dwa gazowe dyski szczątków powstałe z pozostałości układu planetarnego wokół białego karła J1328−1450 – martwego jądra gwiazdy podobnej do naszego Słońca, która pod koniec swojego istnienia odrzuciła zewnętrzne warstwy. Przypuszcza się, że gwiazda ta posiadała układ planetarny, który w trakcie jej umierania uległ całkowitemu zniszczeniu, a powstałe w ten sposób odłamki uformowały dyski widoczne na załączonej ilustracji, udostępnionej przez Europejskie Obserwatorium Południowe (ESO) 27 października 2026 roku. ESO/L. Calcada/Materiały prasowe za pośrednictwem REUTERS.

Summary

   

• Biały karzeł znajdujący się w odległości około 1600 lat świetlnych od Ziemi
• Szczątki materii krążące wokół niego w nietypowym układzie
• Nasz Układ Słoneczny może w odległej przyszłości czekać podobny los

WASZYNGTON, 7 listopada (Reuters) – Przewiduje się, że za miliardy lat Słońcu wyczerpie się paliwo, wskutek czego znacznie zwiększy ono swoją objętość, stając się tzw. czerwonym olbrzymem. Ostatecznie gwiazda odrzuci swoje zewnętrzne warstwy, pozostawiając po sobie jedynie gęste jądro – białego karła. Niektóre planety naszego Układu Słonecznego ulegną wówczas zniszczeniu, podczas gdy inne mogą przetrwać.
Naukowcy zaobserwowali białego karła, wokół którego w nietypowy sposób krążą szczątki planetarne. Układ ten może stanowić wskazówkę co do jednego z możliwych scenariuszy, jaki w odległej przyszłości może spotkać nasz Układ Słoneczny.

W przeciwieństwie do podobnych układów zaobserwowanych wcześniej, dysk szczątków otaczający tego białego karła wydaje się składać z dwóch odrębnych pierścieni. Naukowcy sugerują, że dysk ten mógł zostać ukształtowany przez dwa ciała planetarne lub mniejsze obiekty skaliste, które przetrwały gwałtowny proces śmierci gwiazdy i obecnie znajdują się wewnątrz tych pierścieni.
Biały karzeł, oznaczony jako J1328−1450, znajduje się w Drodze Mlecznej, w odległości około 1600 lat świetlnych od Ziemi, w gwiazdozbiorze Panny. Rok świetlny to odległość, jaką światło pokonuje w ciągu roku – około 9,5 biliona kilometrów. Obserwacje przeprowadzono za pomocą Bardzo Dużego Teleskopu (Very Large Telescope) Europejskiego Obserwatorium Południowego, zlokalizowanego w Chile.
Przed tym odkryciem astronomowie zidentyfikowali 21 białych karłów otoczonych szczątkami, jednak w każdym z tych przypadków był to pojedynczy dysk, a nie – jak wykazują nowe obserwacje – podwójny pierścień materii.
„Pokazuje to, że pozostałości układu planetarnego mogą mieć znacznie bardziej złożoną strukturę, niż wcześniej sądziliśmy. Potwierdza to również tezę, że skaliste ciała planetarne mogą przetrwać przekształcenie gwiazdy w białego karła” – powiedział astronom Felipe Lagos-Vilches z Universidad Técnica Federico Santa María w Chile, jeden z autorów badania opublikowanego w czasopiśmie „Nature Astronomy”.
Masa tego białego karła stanowi około 47% masy Słońca, przy czym materia ta jest skondensowana w objętości o średnicy zbliżonej do średnicy Ziemi.
Ocalałe ciała planetarne mogą być pozostałościami większych planet, które uległy znacznemu zniszczeniu. Jedno z nich może mieć rozmiary zbliżone do planety karłowatej Pluton, podczas gdy drugie jest od niego mniejsze.
Lagos-Vilches wyjaśnił, że pierwotna gwiazda mogła posiadać układ planetarny, zanim gwałtownie rozszerzyła się, stając się czerwonym olbrzymem. W trakcie tego procesu pochłonęła planety znajdujące się najbliżej, podczas gdy te położone na dalszych orbitach przetrwały.
„Układ planetarny nie zniknął całkowicie. Niektóre z ocalałych skalistych ciał mogły zostać poddane zaburzeniom grawitacyjnym, które skierowały je na wysoce ekscentryczne orbity, zbliżając je do białego karła” – dodał Lagos-Vilches. „Obiekty, które zbliżyły się wystarczająco mocno, zostały rozerwane przez siłę grawitacji białego karła. Ich materia rozproszyła się, tworząc dysk szczątków zawierający pył i gaz. Możliwe jednak, że wewnątrz tego dysku przetrwały dwa stosunkowo duże ciała skaliste” – powiedziała Lagos-Vilches.
Jak dodała, obecność tych dwóch obiektów może pomóc w wyjaśnieniu sposobu, w jaki otaczająca materia ułożyła się w parę koncentrycznych pierścieni gazowych.
„Pierścień zewnętrzny wykazuje znacznie mniejszą zawartość magnezu w porównaniu z pierścieniem wewnętrznym. Sugeruje to, że mogą one pochodzić z różnych ciał macierzystych lub – być może – z różnych warstw jednego ciała skalistego, które zostało rozerwane, gdy pod wpływem silnego pola grawitacyjnego białego karła znalazło się zbyt blisko niego” – stwierdziła Lagos-Vilches.

SPOJRZENIE W PRZYSZŁOŚĆ
Jak wyjaśnia Lagos-Vilches, za około 5 miliardów lat Słońce stanie się czerwonym olbrzymem.
„Z czasem utraci swoje zewnętrzne warstwy i przekształci się w białego karła. Wewnętrzny układ słoneczny ulegnie drastycznym zmianom. Oczekuje się, że Merkury i Wenus zostaną pochłonięte przez rozszerzające się Słońce; wciąż jednak nie ma pełnej zgody co do tego, czy w tej fazie taki sam los spotka Ziemię. Inaczej przedstawia się sytuacja planet zewnętrznych – Jowisz, Saturn oraz bardziej odległe obiekty mają znacznie większe szanse na przetrwanie” – mówi Lagos-Vilches.
Gdy Słońce stanie się białym karłem, pozostałości planet, księżyce i planetoidy, które przetrwały, mogą zostać przyciągnięte na tyle blisko gwiazdy, że siły grawitacyjne doprowadzą do ich rozerwania.
„Dysk szczątków, podobny do tego, który otacza obiekt J1328−1450, może zatem stanowić jeden z możliwych etapów bardzo odległej przyszłości naszego własnego układu planetarnego” – dodaje Lagos-Vilches.

Relacja: Will Dunham z Waszyngtonu; redakcja: Daniel Wallis

automatyczne tłumaczenie z:
https://www.reuters.com/science/astronomers-spot-white-dwarf-star-with-two-rings-planetary-debris-2026-11-07/