The Nobel Prize

[Orionid]

Osiągnięcie związane z rewolucyjnym przełomem w fizyce.

06.10.2026 Francis Halzen (23.03.1944) belgijski naukowiec, obecnie pracujący na University of Wisconsin-Madison, został laureatem Nagrody Nobla z fizyki za „wkład w powstanie IceCube Neutrino Observatory i odkrycie neutrin wysokich energii pochodzenia astrofizycznego”.

Nagroda Nobla z fizyki za badania neutrin w lodzie Antarktydy
07.10.2026

(...) Noblista zaproponował wykorzystanie krystalicznie czystego antarktycznego lodu na biegunie południowym do rejestrowania nieuchwytnych cząstek elementarnych. Jak poinformowała PAP dr hab. Justyna Łagoda z NCBJ, wizję wychwytywania neutrin na biegunie przedstawił w 1988 roku na spotkaniu naukowców w Łodzi (chodzi 5th International Symposium on Very High Energy Cosmic Ray Interactions - przyp. PAP). Jego koncepcja doprowadziła do powstania obserwatorium IceCube – gigantycznej struktury o objętości kilometra sześciennego, wyposażonej w ok. 5 tysięcy czujników światła umieszczonych w czystym lodzie na głębokości do dwóch kilometrów. (...)
https://naukawpolsce.pl/aktualnosci/news%2C115314%2Cnagroda-nobla-z-fizyki-za-badania-neutrin-w-lodzie-antarktydy.html
https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2026/press-release/
https://www.national-geographic.pl/nauka/nagroda-nobla-2026-z-fizyki-zostala-przyznana-czym-sa-kosmiczne-duszki-wysokoenergetyczne-neutrina/


Obserwatorium Neutrin IceCube w 2023. Fot. Christopher Michel / Wikimedia
https://serwisnaukowy.uw.edu.pl/nobel-2026-z-fizyki-za-zlapanie-neutrin-o-wysokiej-energii-w-antarktyczny-lod/

Badacz neutrin z AGH: Nagroda Nobla potwierdza kluczową rolę neutrin w badaniu Wszechświata

Piotr Włodarczyk (Centrum Komunikacji i Marketingu AGH): Jak odbiera Pan tegoroczną Nagrodę Nobla z fizyki, którą otrzymał Francis Halzen, pomysłodawca i współtwórca detektora IceCube?

Prof. Artur Ukleja: Ta nagroda jest potwierdzeniem tego, że badając wysokoenergetyczne neutrina, idziemy w dobrym kierunku. Jako AGH jesteśmy uczestnikami podobnego eksperymentu KM3NeT, który zlokalizowany jest w głębinach Morza Śródziemnego. W jego ramach zrekonstruowaliśmy neutrino o najwyższej niespotykanej dotychczas energii – 220 PeV [link do artykułu]. Okazało się, że możemy skutecznie poszukiwać cząstek o bardzo potężnych energiach, rzędów -eksa i petaelektronowoltów, które zdarzają się niezwykle rzadko. Eksperymenty IceCube i KM3NeT ze sobą współpracują. Wraz z eksperymentem P-ONE, tworzymy sieć Global Neutrino Network, żeby pokryć jak największy obszar nieba i zmierzyć jak najwięcej tego typu cząstek. (...)
https://www.agh.edu.pl/aktualnosci/detail/badacz-neutrin-z-agh-nagroda-nobla-potwierdza-kluczowa-role-neutrin-w-badaniu-wszechswiata

Nobel z fizyki za podglądanie kosmosu spod lodu. Co mogą nam powiedzieć neutrina
Anita Czupryn 6 października 2026, 19:49

Francis Halzen otrzymał Nobla z fizyki za wkład w powstanie obserwatorium IceCube i odkrycie wysokoenergetycznych neutrin z kosmosu. - To są badania wiedzione czystą ciekawością – mówi dr Grzegorz Łach, fizyk z Uniwersytetu Warszawskiego i wyjaśnia, co z tych badań wynika dla nas.

ak najprościej wytłumaczyć, za co Francis Halzen dostał Nagrodę Nobla?

Wytłumaczę to za pomocą książki Stanisława Lema „Głos Pana”. Lem napisał, że zostaje odkryty sygnał, który jest właśnie tytułowym Głosem Pana. Nie jest to sygnał radiowy ani świetlny, tylko sygnał niesiony przez neutrina. Przez długi czas nie mieliśmy aparatury, która potrafiłaby wykrywać takie sygnały z odległego kosmosu. Można więc powiedzieć, że tegoroczna Nagroda Nobla jest za skonstruowanie urządzenia, które pozwala je rejestrować, i za odkrycie wysokoenergetycznych neutrin pochodzących ze źródeł astrofizycznych. (...)
https://i.pl/nobel-z-fizyki-za-podgladanie-kosmosu-spod-lodu-co-moga-nam-powiedziec-neutrina/ar/c1p2-29416349

Nobel Prize in physics awarded to Francis Halzen for his work detecting ‘ghostly’ cosmic particles
By Issy Ronald, Katie Hunt Updated 20 hr ago

(...) Halzen, 82, told the Nobel news conference by phone from Italy that it was a “great surprise” and “pleasure” to win the award.

“When we started this project, everybody realized this was maybe a good idea but very few thought it would work, including myself,” he said. “So this was kind of an adventure where success wasn’t guaranteed.” (...)

https://edition.cnn.com/2026/10/06/science/nobel-prize-physics-francis-halzen-winner-intl

Nobel prize in physics goes to Francis Halzen for south pole work on neutrinos
Ian Sample Science editor Tue 6 Oct 2026 13.25 CEST

(...) “It feels strange,” Halzen told a press briefing on winning the prize. “I hope it reflects on the really courageous people who joined me in the beginning of this project when no really respectable, conservative physicist would have joined me, but many talented people did.” (...)

Halzen realised that brief flickers of light from neutrino collisions could be detected in clear, glacial ice and in 1988 put forward a plan to convert a chunk of the south pole into a neutrino observatory. The detector uses Earth to shield against the background noise of cosmic rays, and has downwards-facing light sensors to detect neutrinos passing through the planet from the northern hemisphere. Apart from a hostile environment for the team, the site benefited from being far from sources of interference and the risk of vibrations from earthquakes. (...)

Halzen, who received the news while travelling in Italy, said he was working on a new proposal and hoped that winning the prize would help in getting it approved.

Dr Patrick Dunne at Imperial College London welcomed the prize. “For all of human history the only way we’ve been able to understand things outside our solar system is with light. Detecting neutrinos from astrophysical sources opens up a new lens, so it isn’t overstating things to liken this to when Galileo first pointed a telescope at the stars,” he said. (...)

https://www.theguardian.com/science/2026/oct/06/nobel-prize-in-physics-francis-halzen-south-pole-neutrinos-icecube-detector